Doktora sonrası ilk projenizi TÜBİTAK’a sunmak istiyorsunuz ama başvuru portali önünüzde açık duruyor, ne oradan gireceksiniz? Bu yazı, o soruyu yanıtlamak için yazıldı. Teori değil, fiili adımlar.
Hangi Program, Kime Göre?
TÜBİTAK’ın araştırmacılara yönelik temel programları birkaç ayrı çizgide yürür. 1001 (Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projeleri Destekleme), kurumsallaşmış araştırmacıların başvurduğu, bütçe üst sınırı yaklaşık 3 milyon TL olan ana hat programdır. 1002 (Hızlı Destek) ise bütçe sınırı 150.000 TL ile küçük ölçekli, pratik ihtiyaçlara yönelik; başvurudan karara kadar genellikle 3 ay içinde dönüş gelir. Yeni başlayan araştırmacılar için 3501 (Kariyer Geliştirme Programı) özellikle kritik: doktora sonrası ilk 7 yıl içinde başvurabilirsiniz, proje yürütücüsü olabilirsiniz ve bütçe üst sınırı güncel tutarla yaklaşık 1,5 milyon TL. Hangi programın size uygun olduğunu anlamak için PRODİS sistemine girmeden önce kendi durumunuzu netleştirin.
PRODİS’e İlk Girişte Yapılan Hatalar
Başvuru sistemi olan PRODİS (proje.tubitak.gov.tr), ilk girişte kafa karıştırıcı olabilir. Özellikle kurumsal kayıt meselesi çoğu kişiyi tıklatır: bireysel TÜBİTAK hesabınız ayrı, kurumunuzun (üniversitenizin) sistem üzerindeki tanımlı kodu ayrı. Proje şablonunuzu kurumunuz adına kaydetmeniz gerekiyor. Unuttunuz mu, projeniz sisteme bağlanmaz ve değerlendirmeye alınmaz. Bir diğer yaygın sorun: araştırma ekibindeki kişilerin tamamının PRODİS’te kayıtlı olması zorunlu. Ekip üyenizin hesabı yoksa başvuru eksik kalır.
Bütçe Hazırlamak: Gerçekçi Olmak Zorundasınız
TÜBİTAK hakemlerinin en sık eleştirdiği nokta şişirilmiş veya temelsiz bütçelerdir. Teçhizat kalemini haklı kılmanız için o teçhizatı nerede, kaç defa, hangi ölçümde kullanacağınızı metodik olarak açıklamanız gerekir. Seyahat kalemleri ise artık daha dar: konferans katılımı için harcama kalemine izin verilmekte, ancak bu kalemin proje bütçesinin %10’unu geçmemesi bekleniyor. Burs kalemleri içinse lisansüstü öğrenci aylık tutarlarını güncel yönetmelikten (TÜBİTAK Burs Programları Yönergesi) alın; eski miktarlarla hazırlanmış bütçeler hemen fark ediliyor.
Proje Özeti: Hakemin Gözüyle Okuyun
1001 başvurularında hakemler çoğunlukla kendi alanında uzman ama sizin alt-alanınızda değil. Bu yüzden proje özetini (abstract ve layca/özet belgesi) her iki profile de hitap edecek biçimde yazın. Teknik kısımlar için hakem sayısı genellikle iki ya da üçtür; biri alan dışından biri alan içinden atanır. Layca özette teknik jargon kullanmadan neyi araştırdığınızı ve sonucun ne işe yarayacağını açıklayın; bu bölümü atlayan başvuruların karar süreci uzuyor.
Değerlendirme Süreci ve İtiraz Hakkı
Başvurunuzu teslim ettikten sonra ön değerlendirme aşaması 6-8 haftayı bulabilir. Bu sürede ek belge talep gelebilir; sistemi takip edin, talebe yanıt vermek için genellikle 10-15 gün verilir ve bu süre uzatılamaz. Reddedilen başvurular için itiraz hakkı bulunuyor: karara tebliğden itibaren 30 gün içinde itiraz dilekçesi ve itiraz gerekçenizi belgeleyen ek belgelerle başvurabilirsiniz. İtiraz süreci teknik komiteye gidiyor, bu da değerlendirmenizin sıfırdan başlamaması anlamına geliyor.
Kurumunuzun Araştırma Destek Ofisi ile Çalışın
Türkiye’deki büyük üniversitelerin tamamında artık Araştırma Destek Ofisi (ADO) ya da benzer bir birim var. Bu ofisler bütçe şablonlarını hazırlamak, PRODİS kaydını tamamlamak ve etik kurul belgelerini koordine etmek konusunda yardım ediyor. ODTÜ, Hacettepe, Boğaziçi ve İTÜ’deki ADO’lar düzenli başvuru atölyeleri düzenliyor; katılmak ücretsiz ve zamanınızı ciddi ölçüde kısaltıyor.
Kısa Bir Hatırlatma
TÜBİTAK’a başvuru, bir akademik makale yazmaktan farklı bir beceri seti gerektiriyor. Projenizin bilimsel kalitesi ne kadar yüksek olursa olsun, sistemin pratik gerekliliklerini karşılamak şart. PRODİS kılavuzunu (TÜBİTAK’ın kendi sitesinde PDF olarak mevcut) en az bir kez baştan sona okuyun; özellikle son değişiklik tarihine dikkat edin, çünkü formlar yılda bir ya da iki kez güncelleniyor. İlk başvurunuz reddedilirse bu bir son değil, bir taslaktır.